مقدمه ترجمهكنندگان
عدم وجود منابع مناسب درسي و عمومي در زمينه اقتصاد شهري، ضرورت فراوان براي توجه به اين شاخه جديد از علم اقتصاد، تخصص ترجمهكنندگان در دو زمينه اقتصاد و مديريت شهري، تقاضاهاي مكرر شوراها و دستاندركاران اداره شهرداريها و عضويت يكي از مترجمين در شوراي اسلامي دور دوم شهر شيراز و در ادامه، تصدي پست شهرداري شيراز، ما را برآن داشت تا به سهم خود در تأمين منابع درسي و عمومي اقدام نمائيم. با مراجعه به منابع درسي اكثر دانشگاههاي دنيا متوجه استفاده وسيع و گسترده از كتاب اقتصاد شهري نوشته آرتور ا سوليوان شديم. عرضه اين كتاب در چند نمايشگاه بين المللي گذشته كتاب، دسترسي به آن را فراهم و در تدريس چند ترم در دانشگاه شيراز به عنوان منبع اصلي درس اقتصاد شهري مورد استفاده يكي از مترجمين قرار گرفت. عدم امكان عرضه وسيع كتابهاي انگليسي در كشور در كنار عدم تسلط دانشجويان كارشناسي دانشگاهها به منابع لاتين، ما را بر آن داشت تا به ترجمه اين كتاب اقدام نمائيم. قطور بودن و ارائه مطالب اين كتاب در 20 فصل و چينش ماهرانه فصول در كنار يكديگر بهگونهاي كه ترجمه آن در دو مجلد اشكالي در استفاده از كتاب پيش نميآورد، باعث شد تا ترجمه آن در دو مجلد جداگانه دنبال شود. با تلاش مترجمين، جلد اول به بازار عرضه و مورد استقبال قرار گرفت. شكلگيري اتاق فكر متخصصين اقتصاد شهري در سازمان شهرداريهاي كشور و تأكيد اعضاء بر ضرورت افزايش منابع فارسي و انگليسي در اين زمينه و آمادهشدن بخش باقيمانده، مترجمين را مصمم به تسريع در چاپ جلد دوم كرد.
در فصل مقدماتي كتاب اصلي، موضوعات اقتصاد شهري در شش زمينه نيروهاي بازار در توسعه شهرها، كاربري زمين درون شهرها، حمل و نقل شهري، مسائل و مشكلات شهري و خطمشي عمومي، مسكن و خطمشي عمومي و مالياتها و هزينههاي دولتهاي محلي تقسيمبندي و در قالب اين تقسيمبندي، مطالب كتاب ارائه شده است.
در جلد اول ترجمه شده كه مشتمل بر دو بخش نيروهاي بازاري مؤثر در توسعه شهرها و كاربري زمين درون شهرها بود، در قالب 10 فصل پاسخهاي نويسنده به سؤالات زير ارائه شد:
1. چرا شهرها وجود دارند؟
2. چرا برخي از شهرها بسيار بزرگ و برخي شهرها بسيار كوچك ميباشند؟
3. دلايل رشد يا افول اقتصاد شهري كدامند؟
4. چگونه دولتهاي محلي ميتوانند بر رشد اقتصاد شهري اثرگذار باشند؟
5. چه چيزي تعيينكنندة قيمت زمين ميباشد؟ چرا قيمت زمين از مكاني به مكان ديگر متفاوت است؟
6. چرا خانوارهاي شهري ايالات متحده از نظر درآمدي تفكيك شدهاند؟
7. در حدود 100 سال پيش اکثر شهرهاي بزرگ، تك مركزي بودند كه بيشتر فرصتهاي اشتغال آنها در ناحية مركزي متمركز شده بود. در شهرهاي امروزي فرصتهاي اشتغال در سراسر يك شهر، در هستة مركزي، در مراكز فرعي حومههاي شهر و نيز در ناحيه حومه شهر پراكنده شده است. چه نيروهاي اقتصادي در اين تغيير وضعيت نقش داشتهاند؟
8. چه انگيزههايي براي منطقهبندي و كنترلهاي كاربري زمين وجود دارد و چگونه اين انگيزهها بر اقتصاد شهري تأثير ميگذارند؟
در چهار بخش باقيمانده كه مشتمل بر 10 فصل بعدي كتاب اصلي است و در قالب جلد دوم ترجمه شده است، نويسنده سؤالات متعددي مطرح كرده و درصدد پاسخگوئي به آنها برآمده است. در ادامه با ذكر بخشهاي ذيربط به سؤالات مطرح شده اشاره ميشود.
حمل و نقل شهري
يكي از مسؤليتهاي دولت، ايجاد نظام حمل و نقل شهري ميباشد. بيشتر شهرها داراي تركيبي از حمل و نقل خصوصي و حمل و نقل عمومي (اتوبوس و سيستم ريلي) ميباشند. تغيير و تحولات انجام شده در سيستمهاي حمل و نقل، بر دسترسي نسبي مكانهاي مختلف تأثير ميگذارد؛ بنابراين الگوهاي كاربري زمين را نيز دچار تحول ميكند. فصلهاي مربوط به حمل و نقل، سؤالات زير را مورد توجه قرار ميدهد:
1. دلايل تراكم در ترافيك چيست و رويهي برخورد مناسب با آن كدام است؟
2. چرا بيشتر سيستمهاي حمل و نقل با كسري بودجهي شديد مواجه ميباشند؟
3. تحت چه شرايطي يك سيستم اتوبوسراني، كارآتر از يك نظام ريلي ثابت مانند بارت در سانفرانسيسكو[1] يا متروي واشنگتون ميشود؟
4. آيا سيستمهاي ريلي سبك از كارآيي برخوردار ميباشند؟
مسائل و مشكلات شهري و خطمشيهاي عمومي
چهارمين بخش كتاب به بررسي مشكلات متعددي مانند فقر، جرم و جنايت، دسترسي كم به تعليم و تربيت مناسب و همچنين به كاوش برخي واكنشهاي سياستي مناسب براي حل اين مشكلات ميپردازد. اگرچه وقوع فقر در نواحي كلانشهري كمتر از نواحي روستايي ميباشد؛ اما بخش عمده فقر كلانشهري در شهرهاي مرکزي متمركز شده است. فصلهاي مربوط به مسائل و مشكلات شهري سؤالات زير را مورد بررسي قرار ميدهند:
1. به چه دليل خانوارهاي نواحي كلانشهري از نظر درآمدي، سطح تحصيلات، قوم و نژاد متفاوت هستند و چگونه اين تفاوت در تمركز فقر در شهرهاي مرکزي نقش دارد؟
2. آيا سکونت همجوار خانوارهاي فقير با يکديگر، باعث فقيرتر شدن آنها خواهد شد؟
3. چرا در شهرهاي مرکزي برخورداري از آموزش و تحصيلات در محلاتي مشخص، بسيار پايين است و چه راهكارهايي ميتواند سبب افزايش سطح دسترسي به آموزش و تحصيلات در اين محلات شود؟
4. آيا مجرمان و جنايتكاران عاقلانه عمل ميکنند؟ چگونه آنها به تغييرات در قاطعيت و شدت در مجازاتها عكسالعمل نشان ميدهند؟
5. چرا نرخ وقوع جرم و جنايت در شهرهاي مرکزي بالاتر است؟
مسكن و خطمشي عمومي
بخش بعدي اين كتاب به بررسي بازار مسكن شهري و ارزيابي جنبههاي مثبت و منفي خطمشيهاي گوناگون مسكن ميپردازد. انتخاب مسكن به اين دليل كه غيرمتحرك است به انتخاب محل ارتباط دارد. هنگامي كه يك خانوار به انتخاب يك خانه ميپردازد در واقع به انتخاب يك محل نيز پرداخته است. دو فصل مربوط به مسكن در اين كتاب به سؤالات زير پاسخ ميدهند:
1. چه مواردي مسكن را از ديگر كالاها متمايز ميکند؟
2. چرا افراد فقير در خانههاي مستعمل ساكن ميشوند؟
3. تأثيرات بازار بر خطمشي مسكن كدامند؟
4. چه دلايلي سبب بيخانماني ميشوند؟
هزينهها و مالياتهاي دولت محلي
آخرين بخش اين كتاب به بررسي اقتصادي دولت محلي ميپردازد. براساس يك نظام طبقهبندي شده از دولتهاي محلي، بيشتر نواحي كلانشهري بزرگ داراي چندين دولت محلي شامل شهرداري، مناطق آموزشي و مناطق ويژه ميباشند. فصلهاي مربوط به دولتهاي محلي سؤالات زير را پاسخ ميدهند:
1. سيستم قسمتبندي شده دولت محلي چه ارتباطي با يکديگر دارند؟
2. آيا يك نظام قانوني مبتني بر رأي اكثريت از کارآئي برخوردار ميباشد؟
3. آيا ماليات بر املاك و داراييهاي محلي نزولي است يا صعودي؟
4. چگونه دولتهاي محلي به كمكهاي بلاعوض دولت ايالتي يا ملي عکسالعمل نشان ميدهند؟
ترجمه کنندگان
دکتر جعفر قادري
و علي قادري
