URBAN MANAGEMENT

معرفی کتاب جدید در حوزه تخصصی مطالعات شهری

عنوان: (( فرهنگ مطالعات شهری و منطقه ای))

تالیف: دکتر جعفر قادری و علی قادری

به سفارش: انجمن مدیریت شهری، اولین سازمان مردم نهاد در حوزه تخصصی مدیریت شهری

موضوع: مجموعه کاملی از واژگان و اصطلاحات تخصصی مطالعات شهری و منطقه ای، شامل علوم برنامه ریزی شهری و منطقه ای، شهرسازی، مدیریت شهری، اقتصاد شهری، جامعه شناسی شهری

چاپ:  نورعلم، پائیز 1388

پخش:

تهران: کتابیران- روبروی دانشگاه تهران- مجتمع فروزنده-کتابفروشی کتابیران-۶۶۵۶۶۵۱۲-۱۵

همدان: نشر دانشجو- ۸۲۷۲۶۳۳

شیراز -دانشگاه شیراز- نشر دانشگاه شیراز.

خرید اینترنتی از طریق آدرس: http://www.adinebook.com

سلام دوستان منو ببخشید که دیر به دیر می آم. آخه گرفتاری کاریم زیاد شده و به اینترنت فقط برای مطالعه اخبار و چک میل سر می زنم و دوست ندارم آپدیت کردن وبلاگم فدای کمبود زمان بشه و مطالب بی ربط به موضوع اصلی وبلاگ در وبلاگ چیره بشن. برای این پست بر طبق درخواست یک از دوستان، خلاصه ای از مراحل توسعه شهری از نظر چند تا از صاحبنظران برنامه ریزی شهری گذاشتم.
یک شهر ،مراحل مختلفی از توسعه را طی می کند ، از این رو شهرها، به طبقات متعددی دسته بندی شده اند.
آقای پاتریک گدس(1854-1932) شهرها را بطور کلی به سه دسته طبقه بندی کرد که شهرهای ابتدائی،ثانویه و نوع سوم نامیده می شوند.
شهرهای اولیه، همانند دهکده های کشاورزی احتیاجات اصلی انسان را تولید تولید می کنند. شهرهای ثانویه به عنوان مراکز مبادله عمل می کنند. مانند شهرهای بازاری. و شهرهای نوع سوم، امکانات مسکونی، تفریحی و آموزشی را فراهم می آورند. واضح است که هیچ شهر واحدی نمی تواند تنها در یک مقوله قرار گیرد و همیشه الزام بر این است که ترکیبی از آنها وجود داشته باشد.
لوئیس مامفورد که یکی از متفکرین برجسته عصر ما می باشد، شش مرحله را در توسعه شهری پیشنهاد داده است که در جدول زیر نشان داده شده است. وی شهرها را بجای معیار های فیزیکی،  از لحاظ طبقات اجتماعی، طبقه بندی کرده است.
 
Eopolis- نشان دهنده یک اجتماع روستائی با اقتصاد مبتنی بر کشاورزی است.
Polis- یک وحدت مشترک جمعی را با نوعی از تخصص گرائی ومکانیزه شدن نشان می دهد.
Metropolis- نشان دهنده الگوی شهری است که به عنوان پایتخت یک ایالت یا یک منطقه خدمات رسانی می کند.
Megalopolis- نشان دهنده اولین مرحله زوال می باشد ، هسته اولیه مبدا وجودی شهر نشانه هائی از فرسودگی را در خود نمایان می سازد.
Tyrannopolis- شهر، تحلیل و فرسودگی بیشتری را نشان می دهد و مسائلی همانند رکود تجارت، ناتوانی نیروهای امنیتی در کنترل شهر، سوء استفاده از محلات و غیره اتفاق می افتد.
Necropolis - در این حالت، شهر در بدترین وضعیت خود قرار دارد و ساکنین ، ترجیح می دهند که شهر را به دلایل مختلف، ازجمله ، بیماریها،گرسنگی، جنگ، ورشکستگی اقتصادی و مواردی از این قبیل ترک کرده و به روستاهای نزدیک، نقل مکان کنند. شهر ممکن است بعد از این مقطع زمانی ، جانی دوباره گرفته یا بازسازسی شود.
 
به نظر گرافیس تیلور یک شهر ، در توسعه خود، از چهار مرحله زیر می گذرد:
دوران کودکی: در این دوران، شهر به مناطق مجزای تفکیک شده، تقسیم نشده است.
دوران جوانی: در این مرحله ، مغازه ها از خانه ها ، مجزا شده اند و چندین کارخانه در شهر وجود دارد.
مرحله بلوغ: در این مرحله، شهر بصورت مجزا، به مناطق مسکونی، تجاری و صنعتی تقسیم شده است.
مرحله پیری: این مرحله نشان دهنده زوال فیزیکی در بیشتر قسمتهای شهر می باشد.
بایستی خاطر نشان ساخت که تحول از یک مرحله به مرحله دیگر لزوما به مفهوم پیشرفت نمی باشد. برای نمونه  یک شهر در مرحله جوانی ممکن است دارای شرایط  کاملا مناسبی جهت زندگی ساکنان خود باشد اما زمانی که به مرحله بلوغ برسد ، ممکن است دارای جمعیتی ، بیش از حد توان خود شده و از نظر عملکردی، مشکلات زیادی را به دنبال داشته باشد.                  منبع: Rangwala- Town Planning 2003

در بررسی مبدا برخی از شهرهای مهم کنونی جهان ، در می یابیم که هر شهر کوچک و بزرگ ، به چندین دلیل خاص بوجود آمده است.بطور کلی، نیروهای دخیل در پدید آمدن شهرها را می توان به دو مقوله به نامهای توپوگرافیکی (موضعی)  و عملکردی، تقسیم کرد.

خصوصیات توپوگرافیکی ای که در بوجودآمدن شهرها دخیل اند را می توان اینگونه بر شمرد:

1-       مطلوبیت شرایط برای واحدهای صنعتی

2-       نواحی تپه ای برای مقاصد دفاعی

3-       نواحی جلگه ای که برای فعالیتهای شغلی مفید می باشند.

4-       سواحل رودخانه ها و

5-       سواحل دریاها یا اقیانوس

جنبه عملکردی دخیل در بوجود آمدن شهرها عبارتند از:

1-       آموزش

2-       مراجعات پزشکی( درمانی و بهداشتی)

3-       سیاست و

4-       مذهب

منبع:  

TOWN PLANNING-S.C.RANGWALA

ترجمه علی قادری

همانگونه که می دانیم یکی از اهداف برنامه ریزی شهری، استفاده بهینه از امکانات طبیعت در جهت تضمین  رشد و توسعه پایدار شهرها می باشد. و اصولا دانش برنامه ریزی شهری، ما را در نائل شدن به بهترین مزایای ممکن از موقعیت شهر، با در نظر گرفتن زمین و موقعیت های اطراف آن یاری می رساند. اصولا بایستی شهرها را جزئی از طبیعت و در ارتباط با آن مورد بررسی قرار داد، ارتباطی که همیشه می بایست نشان دهنده ارتباطی سالم و مکمل باشد. اما آنچه که تاسف هر دیده بیداری را در برنامه ریزی شهری با مشاهده شهرهای خصوصا جهان سومی بر می انگیزد، برخوردهای قهر آمیز آگاهانه و ناآگاهانه با عناصر و جلوه های طبیعت در شهرهای مصنوع می باشد که به دنبال خود مخاطرات طبیعی بسیار و خسارتهای جانی و مالی عدیده ای را به دنبال داشته است. محدودیت بسیار بالای زمین و به دنبال آن صرفه اقتصادی آن در شهرها و عدم تولید بیشتر آن باعث افزایش فشار بر طبیعت و نیز نادیده انگاشتن رعایت حداقل تخصیص فضاهای باز و ایمن و نیز رعایت حریم ها در شهرها  شده است. رودخانه ها نیز به عنوان یکی از عناصر طبیعی، از زمینها و بعضا سکونتگاهها و شهرهای متعددی عبور می کنند و گاها برخی سکونتگاهها به دلیل وجود منابع آبی، در کنار این رودخانه ها  شکل گرفته و تبدیل به شهر های امروزی شده اند. رودخانه خشک شیراز یکی از رودخانه های فصلی مهم این شهر می باشد که از ارتفاعات اطراف این شهر سرچشمه گرفته و به دریاچه نمک در جنوب آن امتداد می یابد. عبور این رودخانه از وسط شهر شیراز و نحوه استقرار ساخت و سازها و محورهای ارتباطی در اطراف آن با توجه به حجم بسیار بالای دبی آب از آن در فصول پر باران، مخاطرات فراوانی را برای شهروندان و ساکنان اطراف آن بوجود آورده است. عدم رعایت حداقل حریم اطراف این رودخانه و تبدیل این حریم به محورهای ارتباطی و ایجاد ساخت و سازهای متراکم  در کنار این محورها و حتی تغییر مسیر رودخانه، باعث گردیده تا در هنگامی که بارندگی ها اندکی از حد معمول فراتر می روند، خطر سیل و آب گیری، مناطق اطراف این رودخانه، به خصوص مناطق پائینی این رودخانه را مورد تهدید قرار دهد.( تصاویر ارائه شده را ملاحضه فرمائید). سیل زمستان سال 1382 و آبگیری این مناطق و خسارتهای بسیاری که بر آنها وارد آمد گواهی بر این مدعا می باشد.ضرورت توجه به حریم ایمن رودخانه خشک در شیراز از یک طرف و گرانی زمین و عدم استطاعت شهرداری در خرید و آزاد سازی این زمینها و به همراه سنگینی بار ترافیک عبوری محورهای شرقی-غربی شیراز ( شیراز شهری است که بصورت نواری گسترش پیدا کرده است)، حل این معادله را بیش از پیش با مشکل روبرو ساخته است.

-شهر نشینی و افزایش روز افزون جمعیت شهر نشین و مهاجرت روستائیان به شهرها ، در کشورهای توسعه یافته، محصول دولت مدرن، صنعتی شدن، رشد باسوادی،سیاستهای اقتصادی،رشد جمعیت و.. است و روند کلی جهانی به سمت افزایش شهرنشینی و کاهش جمعیت روستانشین است اما در تهران وضعیت به گونه ای خاص می باشد . مهاجرت از روستا در کشور ما عمدتا به تهران است .عمده مهاجران ،بیکار،فاقد مهارت و دارای سطح سوادی پائین هستند و اکثر آنها در امور خدماتی ،ساختمانی باغداری و کارگری مشغول می شوند. بسیاری از این تعداد به دلیل پایین بودن سطح دستمزد ، درحاشیه شهرهای بزرگ و یا تهران که فاقد امکانات مناسب سکونت است مستقر شده و حاشیه نشینی و مسکن زیر سطح استاندارد را در مقیاس کلان خود بوجود آورده اند.