/**//* /*]]>*/
هفته گذشته بود که یک دعوتنامه به ایمیلم اومده بود. موضوع دعوت، شرکت در میز گردی تخصصی در خصوص "تشریح طرح جامع حمل و نقل کلان شهر تهران" بود. به اتفاق مهندس امینی و مهندس گلکار، دیگر اعضای انجمن مروجین مدیریت شهری، به این میزگرد دعوت شده بودیم. ساعت 14 به محل جلسه در دبیرخانه مجمع تشخیص مصلحت نظام رفتیم. از میان مدعوین چهره های آشنای علمی و سیاسی هم دیده می شدند، از دکتر نوذر پور از بزرگان علم مدیریت شهری تا استاد بزرگوارم آقای دکتر علی اکبری از بزرگان علم برنامه ریزی شهری ایران. پس از تلاوت قرآن و اعلام برنامه های جلسه، مدیر تهیه طرح آقای مهندس سلیمانی که تازگی سمت معاونت وزیر نیز گرفته بود به تشریح طرح پرداخت. مشخص بود که کار بسیار زیادی بر روی طرح صورت گرفته بود، از جمع آوری آمارها و داده های میدانی حجیم گرفته تا خروجی طرح که به عنوان مدلی از لحاظ مهندسی بسیار سنگین ارائه شده بود. شننیده ها حکایت از اون داشت که برای تهیه طرح 5 میلیارد تومان و 30 هزار نفر ساعت کار هزینه شده بود. اما مواردی در این میان ناجور به نظر می رسید. همانطور که می دانیم حمل و نقل شهری، به عنوان یکی از بسیار مقوله های شهری از پیچیدگی های بسیار زیادی برخوردار بوده و فاکتورهای متعددی بر آن تاثیر گذاشته و از آن تاثیر می پذیرند. دید جامع نگر که ازاصول اولیه تهیه هر طرح جامع شهری است حکم می کند که در تهیه هر طرح شهری می بایست تمامی فاکتورهای کالبدی و فیزیکی، فنی و مهندسی، اجتماعی و فرهنگی، سیاسی و ... را در نظر گرفت. شواهد حاکی از آن بود که برخی از این فاکتورها در طرح مذکور نادیده گرفته شده بودند که برخی را به دنبال اشاره می کنم:
· ارائه کننده در طی ارائه طرح مذکور برای مصونیت بیشتر طرح، بارها به استفاده از مشاوره و نظرات کارشناسی اساتید مهندسی دانشگاه شریف در تهیه طرح اشاره می کرد. همانگونه که می دانیم هر طرح شهری چنانچه از لحاظ مهندسی بسیار عالی و بی نقص تهیه شده باشد، چنانچه مخاطبان طرح که همان شهروندان هستند را نادیده انگاشته باشد با شکست روبرو خواهد شد، کما اینکه اکثریت قریب به اتفاق طرح های شهری ما با این مشکل روبرو هستند. توجه به فاکتور انسان به عنوان یکی از اصلی ترین فاکتورهای تضمین کننده جامعیت مطالعه، تهیه، اجرا و کاربردپذیری طرح های شهری از اصول اولیه برنامه ریزی و تهیه هر طرح می باشد. دانشگاه شریف و به تبع آن اساتید آن به لحاظ اعتبار بسیار بالای علمی در زمینه فنی و مهندسی از شهرت بالائی در کشور و منطقه و در مواردی در جهان برخوردار است. اما آیا اخلاق حرفه ای، علمی و مدیریتی که حکم می کند هر شخص در زمینه تخصصی خود صاحب نظر و متخصص می تواند باشد و در سایر زمینه ها فردی عادی است تائید کننده استفاده از یک فرد عادی در زمینه فاکتورهای انسانی و روانی طرح مذکور نمی تواند باشد؟
· دعوای بین سیاسیون دولت و شهرداری تهران درخصوص بکارگیری مونوریل در تهران که بارها و بارها در طی ارائه طرح به آن اشاره می شد و مجری و مسئول تهیه طرح سعی در زدودن هر نوع انگ سیاسی در خصوص این مورد و پررنگ کردن جنبه کارشناسی در انتخاب و یا رد این شیوه حمل و نقل در تهران داشتند این نکته را به همراه داشت که اصولا هر شهری برای رفاه حال شهروندان، توجه به تفاوتهای فرهنگی، اقتصادی، هزینه فرصت و علائق شهروندان می بایست به سوی هرچه متنوع تر کردن سیستمهای حمل و نقل عمومی شهری خود، خواه عمومی و خواه خصوصی تلاش کند. شهرهای پیشرفته دنیا، از سیستمهای حمل و نقل متنوعتری هم برخوردار می باشند. آنچه از طرح مذکور بر می آمد این بود که هیچ توجهی به این امر بسیار مهم نشده و در قالب شیوه ها و وسایل حمل و نقل موجود به افزایش، کاهش یا تعدیل سرانه ها در افق 1404 پرداخته شده بود که اگر متنوع سازی مد نظر قرار می گرفت، دعوای سیاسی مونوریل نیز به خودی خود در قالب مطالعه استفاده از دیگر شیوه های حمل و نقل از لحاظ کارشناسی توجیه پذیر می گردید و حساسیت ها را کاهش می داد.
· توجه اندک به مجموعه شهری تهران در طرح مذکور که می توان گفت شهر تهران را شهری بدون منطقه در نظر گرفته است یکی دیگر از ضعف های مبتلابه این طرح بود. از لحاظ برنامه ریزی شهری و منطقه ای در برنامه ریزی هر شهر می بایست به ارتباطات و تاثیر و تاثرات شهر با منطقه و محیط اطراف، شامل شهرها و روستاهای اطراف توجه شود. نمی توان به دور شهر دیواری فرضی کشید و از آمد و شد کنندگان از مناطق اطراف به تهران جلوگیری کرده و یا از اثر گذاری ها و اثر پذیری های آنها بر حمل و نقل تهران چشم پوشید.
· توجه به دموکراسی در تهیه و اجرای طرح های شهری و نیز تسهیل کننده های تهیه و اجرا و کاربردپذیری طرح ها از جمله شهروندان و سازمانهای مردم نهاد اجتماعی و مدنی یکی دیگر از اصول موفقیت در هر طرح می باشد. چنانچه شهروندی خود را در تهیه و اجرای طرحی شریک نداند و مجبور به اجرای طرح آماده شده بدون توجه به نیازهای وی باشد، تعلقی به آن در خود نشان نداده و با صدور امواج منفی، در اجرای طرح خلل وارد می کند. انجمن های مردم نهاد نیز به علت واسطه ای که میان طراحان و شهروندان بوجود می آورند نقشی بسیار قابل توجه و مهم در آموزش و آماده سازی شهروندان ایفا می کنند و بی توجهی و عدم دخالت این نهادها در طرح های مذکور، اثرات زیانباری در اتلاف منابع زمانی، پولی و انگیزشی به همراه خواهد داشت.
